Črna jetra, bela pljuča (o izvoru in razširjenosti poimenovalnega modela)

Михаил Саенко [Mihail Saenko]

DOI: https://doi.org/10.3986/sjsls.12.1.03

Povzetek

V prispevku je postavljena hipoteza, da se je model črni X 'jetra' in beli X 'pljuča' pojavil najprej v perzijščini, bil potem prevzet v turškem in azerbajdžanskem jeziku, od koder se je razširil na veliko ozemlje in zajel nekatere govore kavkaškega, balkanskega in karpatskega območja. V Evropi istočasno obstajajo areali, na katerih se je isti poimenovalni model pojavil brez stika z omenjenimi jeziki. Sem sodijo nekateri romanski in lužiški govori, kakor po vsej verjetnosti tudi slovaška in slovenska narečja. 

Celotno besedilo:

PDF (Russian)

Literatura

ГРМС 1973 = Гагаузско-русско-молдавский словарь. 1973. Москва: Советская энциклопедия.

[GRMS 1973 = Gagauzsko-russko-moldavskij slovar'. 1973. Moskva: Sovetskaja ènciklopedija.]

Дзендзелівський, Йосип О. 1960. Лінгвістичний атлас українських народних говорів Закарпатської області УРСР (лексика). Частина II. Ужгород.

[Dzendzelivs'kyj, Josip 0. 1960. Lingvistyčnyj atlas ukraïns'kyh narodnyh govoriv Zakarpats'koï oblasti (leksyka). Častyna II. Užgorod.]

Домосилецкая, Марина В. 2011. Анатомические названия (соматизмы) в Малом диалектологическом атласе балканских языков (МДАБЯ). Acta Linguistica Petropolitana. Труды института лингвистических исследований: 64–100.

[Domosileckaja, Marina V. 2011. Anatomičeskie nazvanija (somatizmy) v Malom dialektologičeskom atlase balkanskih jazykov (MDABJA). Acta Linguistica Petropolitana. Trudy instituta lingvističeskih issledovanij: 64–100.]

Климов, Георгий А., Халилов, Маджид Ш. 2003. Словарь кавказских языков. Москва: Восточная литература.

[Klimov, Georgij A., Halilov, Madžid Š. 2003. Slovar' kavkazskih jazykov. Moskva: Vostočnaja literatura.]

МДА 2008 = Македонски дијалектен атлас. Пролегомена. 2008. Скопје: Институт за македонски јазик “Крсте Мисирков”.

[MDA 2008 = Makednoski dijalekten atlas. Prolegomena. 2008. Skopje: Institut za makedonski jazyk »Kriste Misirkov«.]

ОКДА 4 = Общекарпатский диалектологический атлас. Выпуск 4. 1993. Львів: Інститут українознавства.

[OKDA 4 = Obščekarpatskyj dyalektologyčeskyj atlas. Vypusk 4. 1993. L'viv: Instytut ukraïnoznavstva.]

ОЛА 9 = Siatkowski, Janusz. Waniakowa, Jadwiga. 2009. Общеславянский лингвистический атлас, лексико-словообразовательная серия. Выпуск 9. Человек. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.

[OLA 9 = Siatkowski, Janusz. Waniakowa, Jadwiga. 2009. Obščeslavjanskij lingvističeskij atlas, leksiko-slovoobrazovatel'naja serija. Vypusk 9. Čelovek. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.]

Саенко, Михаил Н. 2017. Праславянское *pepelъ/*popelъ: исходная форма и этимология. Slovene Linguistic Studies/Slovenski Jezik, 11: 19–34.

[Saenko, Mihail H. 2017. Praslavjanskoe *pepelъ/*popelъ: ishodnaja forma i ètimologija. Slovene Linguistic Studies/Slovenski Jezik, 11: 19–34.]

СИГТЯ 2006 = Тенишев, Эдхям Р. et al. 2006. Сравнительно-историческая грамматика тюркских языков. Пратюркский язык-основа. Картина мира пратюркского этноса по данным языка. Москва: Наука.

[Sigtja 2006 = Tenišev, Èdhjam R. et al. 2006. Sravnitel'no-istoričeskaja grammatika tjurkskih jazykov. Pratjurkskij jazyk-osnova. Kartina mira pratjurkskogo ètnosa po dannym jazyka. Moskva: nauka.]

ALAR = Atlasul lingvistic al dialectului aromân. Volumul I. 2014. București: Editura Akademiei Române.

ALE = Atlas Linguarum Europae. Volume I.9, carte 102 foie (печень, liver, Leber, hígado,

fegato). Carte de motivations (Libuše Čižmárová, Milena Šipková). Доступно по адресу: http://www.hisgis.nl/ale/map-commentaries/liver-defopr.pdf/view

ALF = Atlas linguistique de la France. Доступно по адресу: http://lig-tdcge.imag.fr/ cartodialect3/

A Magyar Nyelvjárások Atlasza. Rész III. 1973. Budapest: Akadémiai Kiadó.

AUGN – Rieger J. Atlas ukraińskich gwar nadsańskich. Tom 2. 2017. Warszawa: Wydział „Artes Liberales“.

Bara, Maria et al. 2005. Южноаромынский говор села Турья (Пинд). Синтаксис, лексика, этнолингвистика, тексты. München: Biblion Verlag.

[Bara, Maria et al. 2005. Južnoaromynskij govor sela Tur'ja (Pind). Sintaksis, leksika, ètnolingvistika, teksty. München: Biblion Verlag.]

Comrie, Khalilov. Списки лексики в проекте The Intercontinental Dictionary Series. Доступно по адресу: https://ids.clld.org

Černý, Emil. 1865. Latinská mluvnica dľa D-ra F. Schultza. Pešť: Náklad Viléma Lauffera. Decurtins, Alexi. Niev vocabulari romontsch: surslivan-tudestg. Доступно по адресу: http://www.vocabularisursilvan.ch

DILF 2001 = Chiocchetti, Fabio; Bortolotti, Evelyn. 2001. Dizionario Italiano – Ladino Fassano. Vigo di Fassa: Istitut Cultural Ladin “Majon di Fascegn”.

DLF 2010 = Valdman, Albert et al. 2010. Dictionary of Louisiana French. Jackson: University Press of Mississippi.

van Donzel, Emeri et al. 1997. The Encyclopaedia of Islam. Volume IV. Leiden: Brill. Forni, Marco. Dizionario Italiano-Ladino Gardenese. Dizioner Ladin de Gherdëina-Talian. Доступно по адресу: http://forniita.ladinternet.it

Gartner, Theodor. 1923. Ladinische Wörter aus den Dolomitentälern. Halle: Verlag von Max Niemeyer.

Gołąb, Zbigniew. 1984. The Aromanian dialect of Kruševo in SR Macedonia SFR Yugoslavia. Skopje: Macedonian Academy of Sciences and Arts.

HSSJ 3 = Majtán, Milan et al. 2009. Historický slovník slovenského jazyka. Bratislava: VEDA.

DRG = Dicziunari Rumantsch Grischun. Доступно по адресу: http://online.drg.ch

Karłowicz, Jan. 1900. Słownik gwar polskich. Tom pierwszy: A–E. Kraków: Drukarnia C. K. Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Karničar, Ludwig. 1990. Der Obir-Dialekt in Kärnten. Wien: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.

Kassian, Alexei. Annotated Swadesh wordlists for the Lezgian group (North Caucasian family). Доступно по адресу: http://starling.rinet.ru/new100/lez.pdf

Klein, Ernst. 1987. A Compehensive Etymological Dictionary of the Hebrew Language for Readers of English. Jerusalem: Carta.

Kroonen, Guus. 2013. Etymological Dictionary of Proto-Germanic. Leiden – Boston: Brill.

Kukučín, Martin. 1958. Sobrané spisy. Dielo 13. Bratislava: SVKL.

Kyriazis, Doris K. 2012. Aspects of Inter-Linguistic Isosemy in the Pastoral Terminology of the Pindos Mountain Region. Balkanismen heute – Balkanisms Today – Балканизмы сегодня: 137–150.

Meyer, Gustav. 1891. Etymologisches Wörterbuch der Albanesischen Sprache. Strassburg: Verlag von Karl J. Trübner.

Meyer-Lübke, Wilhelm. 1911. Romanisches etymologisches Wörterbuch. Heidelberg: Carl Winter’s Universitätsbuchhandlung.

Mráz, Franko. 1866. Úplná theoreticko-praktická mluvnica maďarského jazyka. Viedeň: Tlačou Karola Goríška.

MSGP 2010 = Wronicz, Jadwiga et al. 2010. Mały słownik gwar polskich. Kraków: Lexis.

Nagy, Ladislav. 1870. Cvičenia umu a reči. Budín: Tlačou uhor. kráľ. univers. kníhtlačiarne.

NALR 1967 = Noul atlas lingvistic român pe regiuni. Oltenia. 1967. București: Editura Akademiei Republicii Socialiste România.

NALR 1969 = Atlas lingvistic român pe regiuni. Maramureș. 1969. București: Editura Akademiei Republicii Socialiste România.

NALR 1980 = Noul atlas lingvistic român pe regiuni. Banat. 1980. București: Editura Akademiei Republicii Socialiste România.

NALR 1987 = Noul atlas lingvistic al României. Moldova și Bucovina. 1987. București: Editura Akademiei Republicii Socialiste România.

NALR 1992 = Atlas lingvistic român pe regiuni. Transilvania. 1992. București: Editura Akademiei Române.

NALR 1996 = Atlas lingvistic român pe regiuni. Muntenia și Dobrogea. 1996. București: Editura Akademiei Române.

Orel, Vladimir. 1998. Albanian Etymological Dictionary. Leiden – Boston – Köln: Brill.

PAC 1877 = Chabrand, Jean-Armand; de Rochas d’Aiglun, Albert. 1877. Patois des Alpes Cottiennes (Briançonnais et Vallées Vaudoises) et en particulier du Queyras. Grenoble – Paris: Masonville et fils – Honoré Champion.

Pallioppi, Zaccaria; Pallioppi, Emil. 1895. Dizionari dels idioms romauntschs d’Engiadin’ ota e bassa, della Val Müstair, da Bravuogen e Filisur. Samedan: Stamperia da Simon Tanner.

Pleteršnik M. 2006. Slovensko-nemški slovar. Ljubljana: Založba ZRC.

Pronk, Tijmen. 2009. The Slovene Dialect of Egg and Potschach in the Gailtal, Austria. Amsterdam – New York: Rodopi.

Räsänen, Martti. 1969. Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen. Helsinki: Suomalais-Ugrilainen Seura.

ROMLEX = Romani lexicon. Доступно по адресу: http://romani.uni-graz.at/romlex/

Siatkowski, Janusz. 2012. Słowiańskie nazwy części ciała w historii i dialektach. Warszawa: Zakład Graficzny UW.

SGM 1 = Wronicz, Jadwiga et al. 2018. Słownik gwar małopolskich. Tom I: A–Ó. Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN.

Skok, Petar. 1971–1973. Etimologijski rječnik hrvatskoga ili srpskoga jezika. Zagreb: Štamparski zavod Ognjen Priča.

SS 6 = Sorbischer Sprachatlas. Band 6. 1978. Bautzen: VEB Domowina-Verlag.

SSN 2 = Ferenčíková, Adriana; Ripka, Ivor et al. 2006. Slovník slovenských nárečí Zväzok II: L – P. Bratislava: Veda.

Šujanský, František. 1893. Niečo zo stariny slovenskej. Slovensé pohľady XIII: 52–11.

SLA 1 = Škofic, Jožica et al. 2011. Slovenski lingvistični atlas 1. Ljubljana: Založba ZRC SAZU.

Zauner, Adolf. 1902. Die romanischen Namen der Körperteile. Erlangen: K. b. Hof- und Universitäts-Buchdruckerei von Fr. Junge.



DOI: https://doi.org/10.3986/sjsls.12.1.03