The Role of Historical Language Materials in the Studying of the Baltic-Slavic Borderlands
DOI:
https://doi.org/10.3986/JZ.32.1.07Keywords:
border studies, linguistic ethnography, linguistic anthropology, areal linguistics, contact linguistics, Belarus-Lithuanian borderlandAbstract
The paper sets out the hypothesis that historical language materials have considerable potential for use in the study of the Baltic-Slavic borderlands. It briefly outlines preliminary results of research on language contacts in the Baltic-Slavic border area in the light of new historical sources. The investigation of dialects and their interferences in border areas with heterogeneous historical and contemporary sociolinguistic situation is a complex task. The author believes that the micro-area approach is the most productive in the study of border areas. It appears that the most appropriate approach to the study of border areas is a combination of traditional linguistic methodology with the findings of ethnographers, anthropologists and ethnohistorians.
Downloads
References
Aalberse et al. 2019 = Suzanne Aalberse – Ad Backus – Pieter Muysken, Heritage Languages: a Language Contact Approach, Amsterdam – Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 2019.
Astrèjka 2010 = Vera Astrèjka, Slavâna-balckae leksìčnae ǔzaemadzeânne ǔ gavorkah paǔnočnazahodnâj dyâlektnaj zony belaruskaj movy, Belaruskaâ lìngvìstyka 65 (2010), 1–19.
Avanesaǔ et al. 1963 = Ruben Avanesaǔ – Kandrat Krapìva – Ûzefa Mackevìč, Dyâlektalagìčny atlas belaruskaj movy, Mìnsk: Akadèmìâ navuk BSSR, 1963.
Avanesaǔ et al. 1969 = Ruben Avanesaǔ – Kandrat Krapìva – Ûzefa Mackevìč, Lìngvìstyčnaâ geagrafìâ ì grupoŭka belaruskìh gavorak, Mìnsk: Akadèmìâ navuk BSSR, 1969.
Auer et al. 2005 = Peter Auer – Frans Hinskens – Paul Kerswill (eds.), Dialect change: convergence and divergence in European languages, Cambridge: Cambridge University Press, 2005.
Blombergowa 2010 = Maria Magdalena Blombergowa, Wandalin Szukiewicz. Syn Ziemi Lidzkiej – badacz i społecznik (1852–1919), Warszawa-Lida: Komitet Historii Nauki i Techniki PAN – Towarzystwo Kultury Polskiej Ziemi Lidzkiej, 2010.
Brensztejn 1914a = Michał Brensztejn, Wandalin Szukiewicz, Kurier Litewski 1.14 (1914), 2.
Brensztejn 1914b = Michał Brensztejn, Wandalin Szukiewicz, Ziemia 5.15 (1914), 225–226.
Brown 2019 = Joschua R. Brown, Historical heritage language ego-documents: from home, from away, and from below, Journal of Historical Sociolinguistics 5.2 (2019), 20190023.
Bykova 2003 = Gul’chera Vakhobovna Bykova, Lakunarnost’ kak kategoriya leksicheskoy sistemologii, Blagoveshchensk: Izdatelstvo BGPU, 2003.
Chlebda 2015 = Wojciech Chlebda, Pogranicza i pograniczność w polskich perspektywach oglądu, in: Pograniczność i pogranicza w perspektywie nauk społecznych i humanistycznych, eds. Wojciech
Chlebda – Ivana Dobrotová, Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 2015, 43–77.
Costley – Reilly 2021 = Tracey Costley – Colin Reilly, Methodological Principles for Researching Multilingually: Reflections on Linguistic Ethnography, TESOL Quarterly 55.3 (2021), 1035–1047, https://www.jstor.org/stable/48643374.
Ejger – Panasiuk 2006 = Heinrich Ejger – Igor Panasiuk, Lakunen und Konzepte: zur Frage der Determinierung interkultureller Unterschiede, in: Lakunen-Theorie: ethnopsycholinguistische Aspekte der Sprach- und Kulturforschung, Semiotik der Kultur – Semiotics of Culture 5, eds. Igor Panasiuk – Hartmut Schröder, Münster: LIT-Verlag, 2006, 112–118.
Èrker 2015 = Aksana Èrker, Strukturnye čerty smešannyh belorusskih govorov na baltoslavânskom pograničʹe, Leipzig: Biblion Media, 2015.
Grinaveckienė – Morkūnas 1977 = Elena Grinaveckienė – Kazys Morkūnas, Lietuvių kalbos atlasas, Vilnius: Mokslas, 1977.
Gurevič 1962 = Frida Gurevič, Drevnosti belorusskogo Ponëman’â, Moskva – Leningrad: AN SSSR, 1962.
Jankowiak 2020 = Mirosław Jankowiak, Strefy dialektalne języka białoruskiego jako przykład językowych kontaktów z sąsiednimi narodami, Studia z Filologii Polskiej i Słowiańskiej 51 (2020), 139–166.
Kąś 2021 = Józef Kąś, Ikonografia w słowniku gwarowym, Gwary dziś 14 (2021), 265–276.
Konczewska 2020 = Katarzyna Konczewska, Nieznany rękopis Wandalina Szukiewicza jako źródło do badań gwar białoruskich, Slavica Slovaca 55.1 (2020), 82–96.
Konczewska 2024 = Katarzyna Konczewska, Wałaczajka. Zbiory Muzeum Etnograficznego w Krakowie z terenu Białorusi w badaniach językowo-kulturowych, Kraków: Instytut Języka Polskiego PAN – Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie, 2024.
Koptjevskaja-Tamm – Wälchli 2021 = Maria Koptjevskaja-Tamm – Bernhard Wälchli, The Circum-Baltic Languages: an areal-typological approach, in: Circum-Baltic Languages 2: grammar and typology, eds. Östen Dahl – Maria Koptjevskaja-Tamm, Amsterdam – Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 2021, 615–750.
Lakunen-Theorie 2006 = Igor Panasiuk – Hartmut Schröder (eds.), Lakunen-Theorie: ethnopsycholinguistische Aspekte der Sprach- und Kulturforschung, Münster: LIT-Verlag, 2006 (Semiotik der Kultur – Semiotics of Culture 5).
Leskauskaitė 2025 = Asta Leskauskaitė. Pietų aukštaičių skolintinė statybos leksika XX a. – XXI a. pradžios šaltiniuose, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2025.
LVIA 1135/6/10 = Lietuvos valstybės istorijos archyvas, Korespondencja Wandalina Szukiewicza, Zygmunta Szukiewicza i Wojciecha Szukiewicza, 6–98. Rękopis.
MEK = Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie, Spis przedmiotów noszonych i używanych przez ludność gminy koniawskiej powiatu lidzkiego guberni wileńskiej, w oryginałach i modelach, zebranych i przesłanych do Muzeum Etnograficznego w Krakowie przez Wandalina Szukiewicza. Rękopis.
Mikulėnienė 2015 = Danguolė Mikulėnienė, Lenkijos lietuvių šnektos geolingvistiniu požiūriu, in: Kalbos istorijos ir dialektologijos problemos 3, eds. Violeta Meiliūnaitė – Agnė Čepaitienė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2015, 282–301.
Mikulėnienė et al. 2023 = Danguolė Mikulėnienė – Rima Bakšienė – Laura Brazaitienė – Agnė Čepaitienė – Darius Ivoška – Žydrūnas Šidlauskas, (Ne)atrasti Pakaunės turtai: kalbinis variantiškumas sociogeolingvistikos požiūriu, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas, 2023.
Müller – Ludĕk 2023 = Karel B. Müller – Fránĕ Ludĕk, Borders and Language. Minor Misunderstandings, Big Troubles, and the Fruits of Multilingualism, in: Active Borders in Europe. Identity and Collective Memory in the Cross-Border Space, ed. Karel B. Müllerand, Cham: Springer, 2023, 59–100.
Palander et al. 2018 = Marjatta Palander – Helka Riionheimo – Vesa Koivisto (eds.), On the Border of Language and Dialect, Helsinki: Finnish Literature Society, 2018 (Studia Fennica Linguistica 21).
Plygavka 2014 = Lilia Plygavka, Baltarusių kalbos dialektai, in: XXI a. pradžios lietuvių tarmės: geolingvistinis ir sociolingvistinis tyrimas. Žemėlapiai ir jų komentarai, eds. Danguolė Mikulėnienė – Violeta Meiliūnaitė, Vilnius: Lietuvių kalbos institutas – Leidykla Briedis, 2014, 228–237.
Presser 1958 = Jacques Presser, Memoires als geschiedbron, in: Winkler Prins Encyclopedie VIII, Amsterdam – Bruxelles: Elsevier, 1958, 208–210.
Shaw et al. 2015 = Sara Shaw – Fiona Copland – Julia Snell, An introduction to linguistic ethnography: interdisciplinary explorations, in: Linguistic Ethnography, eds. Julia Snell – Sara Shaw – Fiona Copland, London: Palgrave Macmillan UK, 2015, 1–13.
Smoczyński 1989 = Wojciech Smoczyński, Studia bałto-słowiańskie 1, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989.
Smoczyński 2003 = Wojciech Smoczyński, Studia bałto-słowiańskie 2, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2003.
Smułkowa 1968 = Elżbieta Smułkowa, Słownictwo z zakresu uprawy roli w gwarach wschodniej Białostocczyzny na tle wschodniosłowiańskim, Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1968.
Szmrecsanyi 2014 = Benedikt Szmrecsanyi, Methods and Objectives in Contemporary Dialectology, in: Contemporary approaches to dialectology: the area of North, Northwest Russian and Belarusian vernaculars, eds. Ilja Seržant – Björn Wiemer, Bergen: Department of Foreign Languages, University of Bergen, 2014, 81–92.
Talko-Hryncewicz 1919 = Julian Talko-Hryncewicz, Nekrolog Wandalina Szukiewicza, Przegląd Archeologiczny 1.3–4 (1919), 81–83.
Van der Wal et al. 2013 = Marijke J. van der Wal – Gijsbert Rutten, Ego-documents in a historical-sociolinguistic perspective, in: Touching the Past: studies in the historical sociolinguistics of ego-documents, eds. Marijke J. van der Wal – Gijsbert Rutten, Amsterdam – Philadelphia: John Benjamins Publishing Company, 2013, 1–17.
von Greyerz 2010 = Kaspar von Greyerz, Ego-Documents: the Last Word?, German History 28.3 (2010), 273–282.
Wiemer 2003 = Björn Wiemer, Zur Verbindung dialektologischer, soziolinguistischer und typologischer Methoden in der Sprachkontaktforschung (am Beispiel slavischer und litauischer Varietäten in Nordostpolen, Litauen und Weißrußland), Zeitschrift für Slawistik 48.2 (2003), 212–229.
Wiemer – Erker 2011 = Björn Wiemer – Aksana Erker, Manifestations of areal convergence in rural Belarusian spoken in the Baltic-Slavic contact zone, Journal of Language Contact 4.2 (2011), 184–216.
Wiemer et al. 2014 = Björn Wiemer – Ilja Seržant – Aksana Erker, Convergence in the Baltic-Slavic Сontact Zone. Triangulation approach, in: Congruence in Contact-Induced Language Change. Language Families, Typological Resemblance, and Perceived Similarity, eds. Juliane Besters-Dilger – Cynthia Dermarkar – Stefan Pfänder – Achim Rabus, Berlin – Boston: De Gruyter, 2014, 15–42.
Zdaniukiewicz 1992 = Alojzy Zdaniukiewicz, O powstaniu i rozwoju języka polskiego na Kresach Wschodnich – polemicznie, Z polskich studiów slawistycznych 8 (1992), 171–176.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.
Authors guarantee that the work is their own original creation and does not infringe any statutory or common-law copyright or any proprietary right of any third party. In case of claims by third parties, authors commit their self to defend the interests of the publisher, and shall cover any potential costs.
More in: Submission chapter
